Gatunek (łac. species) - zbiór, populacja złożona z osobników mających podobne cechy, przekazywane płodnemu potomstwu. Innymi słowy gatunek to jednostka biologiczna dysponująca wspólną pulą genową. Jest to także kategoria systematyczna wyższa niż podgatunek, a niższa niż rodzaj.

Suma genomów gatunku zwana pulą genową zawiera pewien zasób dostępnej gatunkowi informacji genetycznej, opisującej cechy organizmów, które do niego należą.

Gatunek to pojęcie wieloznaczne, przy czym znaczenie tego terminu bardzo zależy od kontekstu, w jakim występuje.

Pojęcie biologiczne

Mianem gatunku biologicznego określa się grupę naturalnych populacji, których osobniki swobodnie krzyżują się wzajemnie i nie mogą krzyżować się z osobnikami innych gatunków, wydając płodne potomstwo (kryterium płodnego krzyżowania). Grupa ta jest izolowana od innych grup populacji, a geny poszczególnych osobników przekazywane są wyłącznie w obrębie tej grupy populacji. Jedna z nowszych definicji gatunku (Mayr, 1982) mówi, że gatunek to wspólnota rozrodcza populacji, izolowana rozrodczo od innych wspólnot, która zajmuje określoną niszę ekologiczną.

Pojęcie ewolucyjne

Gatunek ewolucyjny (nazywany również gatunkiem chronologicznym) to klasyfikacja naukowa zaproponowana równolegle przez Simpsona i przez Henniga.

Simpson definiuje gatunek ewolucyjny jako linię (sekwencję populacji od przodków do potomków), która ewoluuje w oddzieleniu od innych, mając swą własną funkcję i tendencje ewolucyjne.^[1]

Henning uważa, że gatunek ewolucyjny jest ograniczony przez dwa procesy specjacji (sympatryczna i allopatryczna).

Pojęcie typologiczne

Mucha – potoczna nazwa muchówek

Wynikające z naturalnej, ludzkiej skłonności do rozdzielania istot żywych na grupy osobników podobnych i nadawania im wspólnej nazwy. W ujęciu historycznym nie uwzględniano zmienności gatunku w przestrzeni i w czasie. W filozofii platońskiej funkcjonowało pojęcie eidos (forma, istota) odnoszące się do takiego sposobu klasyfikowania. W praktyce życia codziennego odzwierciedlało się nadawaniem grupom nazw np. pies, wilk, koza, kobra, ziemniak itd. Typologiczne nazewnictwo zależne jest od liczby i stałości cech rozpoznawanych przez obserwatora. Jared Diamond (1965) opisał bogactwo ludowych nazw plemienia Fore z Nowej Gwinei, które na 120 gatunków znanych biologom dysponuje 110 nazwami ludowymi. Przeciwstawnym przykładem jest mucha – potoczna nazwa przypisywana kilkuset, a nawet kilku tysiącom gatunków muchówek, aczkolwiek już Mickiewcz odnotowuje niewielkie potoczne nazewnicze zróżnicowanie. Wiele zwierząt jest nazwanych onomatopeicznie np kukułka, dudek, czyżyk, mysikrólik, bóbr, kania, czajka, kruk czy wielbłąd.

Pojęcie morfologiczne

Rozwinięcie pojęcia typologicznego określanego wyłącznie na podstawie morfologii. Zdobyte przez człowieka doświadczenie i rozwój nauki umożliwiły dokładniejsze analizowanie specyficznych cech poszczególnych osobników. Nadal jednak ocena czy dany osobnik należy do tego lub innego gatunku zależy od subiektywnego oszacowania badacza.

Nazewnictwo

Zobacz więcej w osobnym artykule: Zasady tworzenia nazw systematycznych.

Źródła

1. ↑ Simpson G.G. Principles of animal taxonomy, 1961

Sprawdź również

• przegląd zagadnień z zakresu biologii
• nowe ujęcie systematyki gatunków
• Karol Linneusz
• biotop
• biocenoza